Tam Yargı Davası Nedir?
İdarenin hukuka aykırı işlem veya eylemleri nedeniyle kişilerin maddi ya da manevi zarara uğraması halinde açılan tazminat davasına tam yargı davası denilmektedir.
Bu dava sayesinde kişiler, kamu kurumlarının kusurlu davranışları veya bazı durumlarda kusursuz sorumluluk ilkeleri kapsamında uğradıkları zararların giderilmesini talep edebilirler.
Tam yargı davaları, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) hükümlerine göre idare mahkemelerinde görülmektedir.
Hangi Durumlarda Tam Yargı Davası Açılabilir?
Uygulamada tam yargı davaları oldukça geniş bir alana sahiptir.
Örneğin;
- Trafik kazasına sebep olan bozuk yol,
- Karayollarının gerekli güvenlik önlemlerini almaması,
- Belediyenin açık bıraktığı rögar nedeniyle meydana gelen zarar,
- Devlet hastanesindeki hatalı teşhis veya tedavi,
- Polis müdahalesi sonucu oluşan zarar,
- Askerlik hizmeti sırasında meydana gelen zararlar,
- Kamu görevlilerinin hukuka aykırı işlemleri,
- İdarenin hizmet kusurundan kaynaklanan ölüm veya yaralanmalar,
gibi pek çok olay tam yargı davasına konu olabilir.
Tam Yargı Davasının Şartları Nelerdir?
Her zarar meydana geldiğinde otomatik olarak idarenin sorumluluğu doğmaz.
Mahkeme öncelikle şu unsurları araştırmaktadır:
- İdareye yüklenebilecek bir işlem veya eylem bulunmalı,
- Gerçekleşmiş bir zarar olmalı,
- Zarar ile idarenin davranışı arasında uygun illiyet bağı bulunmalı,
- Dava süresi içerisinde açılmış olmalıdır.
Bu şartlardan birinin bulunmaması halinde dava reddedilebilir.
Hizmet Kusuru Nedir?
Tam yargı davalarının önemli bir kısmı hizmet kusuruna dayanmaktadır.
Danıştay içtihatlarında hizmet kusuru genel olarak;
kamu hizmetinin hiç işlememesi,
geç işlemesi
veya kötü işlemesi
olarak tanımlanmaktadır.
Örneğin;
- Yol bakımının yapılmaması,
- Trafik levhalarının eksik olması,
- Hastanede gerekli tetkiklerin yapılmaması,
- Belediyenin tehlikeli alanları koruma altına almaması,
hizmet kusuruna örnek gösterilebilir.
Kusursuz Sorumluluk Halleri
Her olayda idarenin kusurunun ispat edilmesi gerekmez.
Danıştay uygulamasında bazı durumlarda;
- Risk ilkesi,
- Sosyal risk ilkesi,
- Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi
uyarınca idarenin kusuru bulunmasa bile tazminata hükmedilebilmektedir.
Örneğin terör olayları nedeniyle meydana gelen bazı zararlar sosyal risk ilkesi kapsamında değerlendirilmektedir.
Tam Yargı Davasında Önce İdareye Başvuru Yapılması Gerekir mi?
Bu sorunun cevabı zararın kaynağına göre değişmektedir.
İdari eylemlerden doğan zararların önemli bir kısmında, dava açılmadan önce ilgili idareye başvurulması gerekmektedir.
Başvurunun usulüne uygun yapılmaması veya sürelerin kaçırılması davanın usulden reddine neden olabilir.
Bu nedenle başvuru süreci büyük önem taşımaktadır.
Not: İYUK’un 13. maddesi kapsamındaki başvuru süreci ve süreler hakkında ayrıntılı bilgi için “İYUK m.13 Uyarınca İdareye Başvuru Süreci” başlıklı rehberimizi de inceleyebilirsiniz.
Tam Yargı Davasında Süreler
Tam yargı davalarında süre konusu en fazla hata yapılan alanlardan biridir.
Sürenin başlangıcı;
- zararın öğrenildiği tarih,
- idari işlemin tebliğ tarihi,
- idareye yapılan başvuru,
- başvurunun reddi veya zımni ret,
gibi birçok farklı duruma göre değişebilmektedir.
Yanlış hesaplanan süreler hak kaybına yol açabileceğinden, somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılması gerekir.
Hangi Zararlar Talep Edilebilir?
Tam yargı davasında yalnızca maddi zararlar değil, uygun şartların bulunması halinde manevi zararlar da talep edilebilir.
Maddi zarar kapsamında örneğin;
- Tedavi giderleri,
- Çalışma gücü kaybı,
- Destekten yoksun kalma,
- Araç hasarı,
- Kazanç kaybı,
- Bakıcı gideri,
- Gelecekte doğacak ekonomik kayıplar
istenebilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm gibi olaylarda ayrıca manevi tazminata da hükmedilebilir.
Deliller Neden Bu Kadar Önemlidir?
Tam yargı davalarında ispat yükü büyük önem taşımaktadır.
Bu nedenle;
- Kaza tespit belgeleri,
- Hastane kayıtları,
- Kamera görüntüleri,
- Bilirkişi raporları,
- Fotoğraflar,
- Tanık anlatımları,
- Resmî yazışmalar,
mümkün olduğunca erken temin edilmelidir.
Birçok davada eksik delil nedeniyle haklı talepler reddedilebilmektedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Tam yargı davalarında görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir.
Bu nedenle dava açılmadan önce görev ve yetki kurallarının dikkatle incelenmesi gerekir.
Tam Yargı Davasında Avukatla Çalışmak Gerekli midir?
Kanunen avukatla dava açma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Yetkili mahkeme ise olayın niteliğine göre değişebilmektedir.
Bazı uyuşmazlıklarda olayın gerçekleştiği yer idare mahkemesi, bazı hallerde ise işlemi yapan idarenin bulunduğu yer mahkemesi yetkili olabilmektedir.
Bununla birlikte tam yargı davaları;
- süre hesaplarının karmaşık olması,
- farklı başvuru usullerinin bulunması,
- Danıştay içtihatlarının sürekli gelişmesi,
- bilirkişi incelemelerinin önem taşıması
nedeniyle teknik bilgi gerektiren dava türlerinden biridir.
Özellikle sürelerin yanlış hesaplanması telafisi güç hak kayıplarına neden olabilmektedir.
Sonuç
Tam yargı davası, idarenin hukuka aykırı işlem veya eylemleri nedeniyle meydana gelen zararların giderilmesini sağlayan en önemli dava türlerinden biridir. Ancak başvuru usulleri, süreler ve ispat kuralları bakımından diğer dava türlerine göre daha teknik bir yapıya sahiptir.
Bu nedenle zararın öğrenildiği andan itibaren delillerin korunması, sürelerin doğru hesaplanması ve somut olaya uygun hukuki yolun belirlenmesi büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Tam yargı davası ile iptal davası arasındaki fark nedir?
İptal davasında hukuka aykırı idari işlemin ortadan kaldırılması amaçlanırken, tam yargı davasında uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini talep edilir. Bazı durumlarda her iki dava birlikte veya belirli bir sıra içinde açılabilir.
Tam yargı davasında manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Ölüm, bedensel zarar veya kişilik haklarının ihlali gibi durumlarda manevi tazminat talep edilmesi mümkündür.
Tam yargı davası ne kadar sürer?
Dosyanın kapsamına, bilirkişi incelemesine ve mahkemenin iş yüküne göre değişmekle birlikte davalar genellikle bir yıldan daha uzun sürebilmektedir.
Tam yargı davasında bilirkişi incelemesi yapılır mı?
Birçok davada kusur, zarar miktarı veya teknik konuların belirlenmesi amacıyla bilirkişi incelemesine başvurulmaktadır.
İdareye başvuru yapmadan doğrudan dava açılabilir mi?
Bu sorunun cevabı zararın kaynağına göre değişir. Özellikle idari eylemlerden kaynaklanan birçok tam yargı davasında dava açılmadan önce ilgili idareye başvurulması zorunludur.
