Giriş
Devlet ve diğer kamu idareleri, vatandaşlara eğitim, sağlık, ulaşım, güvenlik ve belediye hizmetleri gibi birçok kamu hizmeti sunmaktadır. Ancak bu hizmetlerin yürütülmesi sırasında meydana gelen bazı hatalar kişilerin maddi veya manevi zarara uğramasına neden olabilir.
İdarenin sunduğu kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya gereği gibi yerine getirilmemesi sonucunda doğan hukuka aykırılıklar idarenin hizmet kusuru olarak adlandırılır. Bu durumda zarara uğrayan kişiler, belirli şartların bulunması halinde idare aleyhine tam yargı davası açarak tazminat talebinde bulunabilir.
Bu yazımızda hizmet kusurunun ne olduğu, hangi durumlarda idarenin sorumlu tutulabileceği ve tam yargı davasının şartlarını ayrıntılı olarak açıklıyoruz.
İdarenin Hizmet Kusuru Nedir?
Hizmet kusuru; kamu hizmetinin;
- Hiç işlememesi,
- Geç işlemesi,
- Kötü veya hatalı işlemesi
sebebiyle kişilerin zarara uğramasıdır.
Buradaki kusur, belirli bir kamu görevlisinin kişisel kusuru değil; doğrudan doğruya idarenin yürüttüğü kamu hizmetine ilişkin organizasyon eksikliğidir.
Bu nedenle davalar çoğunlukla ilgili kamu görevlisine değil, doğrudan idareye karşı açılır.
Hizmet Kusurunun Unsurları
Bir olayın hizmet kusuru olarak değerlendirilebilmesi için genel olarak şu şartların birlikte bulunması gerekir.
1. Bir kamu hizmeti bulunmalıdır.
Zarar, idarenin yürüttüğü bir kamu hizmeti sırasında meydana gelmelidir.
Örneğin;
- Belediye hizmetleri,
- Devlet hastaneleri,
- Emniyet hizmetleri,
- Karayolları,
- Devlet okulları,
- Kamu kurumlarının idari faaliyetleri.
2. Hizmet kusurlu yürütülmelidir.
Hizmet;
- Eksik,
- Hatalı,
- Özensiz,
- Geç
yerine getirilmiş olmalıdır.
3. Zarar meydana gelmelidir.
Hizmet kusurunun tek başına bulunması yeterli değildir.
Bu kusur nedeniyle kişinin;
- Bedensel zarara,
- Malvarlığı zararına,
- Manevi zarara
uğraması gerekir.
4. İlliyet bağı bulunmalıdır.
Zarar ile hizmet kusuru arasında uygun nedensellik bağı kurulmalıdır.
Başka bir ifadeyle meydana gelen zarar doğrudan idarenin kusurlu hizmetinden kaynaklanmalıdır.
Hangi Durumlar Hizmet Kusuruna Örnek Olabilir?
Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler şunlardır.
Sağlık Hizmetleri
- Yanlış teşhis,
- Geç teşhis,
- Ameliyat hataları,
- Gerekli tetkiklerin yapılmaması,
- Acil müdahalede gecikme.
Belediye Hizmetleri
- Açık bırakılan mazgallar,
- Bozuk kaldırımlar,
- Çökme meydana gelen yollar,
- Kanalizasyon taşkınları,
- Bakım yapılmayan parklar.
Karayolları
- Yol bakımının yapılmaması,
- Eksik trafik levhaları,
- Koruyucu bariyer eksikliği,
- Yol güvenliğinin sağlanmaması.
Eğitim Hizmetleri
- Okulda gerekli güvenlik önlemlerinin alınmaması,
- Öğrencilerin gözetimsiz bırakılması,
- Okul kazaları.
Kolluk Hizmetleri
- Güvenlik tedbirlerinin açıkça yetersiz kalması,
- Gerekli müdahalenin zamanında yapılmaması,
- Koruma yükümlülüğünün ihlali.
Her Zarar Hizmet Kusuru Sayılır mı?
Hayır.
Kamu hizmeti sırasında meydana gelen her zarar otomatik olarak idarenin sorumluluğunu doğurmaz.
Mahkemeler;
- Hizmet kusurunun bulunup bulunmadığını,
- Zararın gerçekten bu kusurdan doğup doğmadığını,
- Zarar gören kişinin kendi kusurunun bulunup bulunmadığını
ayrıca değerlendirir.
Bazı durumlarda idarenin hiç kusuru bulunmadığı sonucuna da ulaşılabilir.
Tam Yargı Davası Nedir?
Hizmet kusurundan doğan zararların giderilmesi amacıyla açılan davalara tam yargı davası denilmektedir.
Tam yargı davasında;
- Maddi tazminat,
- Manevi tazminat,
- Tedavi giderleri,
- İş gücü kaybı,
- Destekten yoksun kalma tazminatı
talep edilebilir.
Tam yargı davasının usulü hakkında ayrıntılı bilgi için “Tam Yargı Davası Nedir? İdareye Karşı Tazminat Davası Nasıl Açılır?” başlıklı rehberimizi de inceleyebilirsiniz.
Hizmet Kusurunun İspatı Nasıl Yapılır?
İdari yargıda ispat çoğu zaman;
- Bilirkişi raporları,
- Adli Tıp Kurumu raporları,
- Uzman görüşleri,
- Kurum kayıtları,
- Kamera görüntüleri,
- Tanık beyanları,
- Resmi yazışmalar
ile sağlanmaktadır.
Özellikle sağlık hizmetlerinden doğan uyuşmazlıklarda uzman bilirkişi raporları büyük önem taşımaktadır.
İdareye Başvuru Yapılması Gerekir mi?
Çoğu durumda tam yargı davası açılmadan önce İYUK m.13 kapsamında ilgili idareye yazılı başvuru yapılması gerekir.
Bu başvuru, dava şartı niteliğinde olabileceğinden sürelerin dikkatle takip edilmesi büyük önem taşır.
Başvuru süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Tam Yargı Davası Rehberi başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Danıştay Hizmet Kusurunu Nasıl Değerlendiriyor?
Danıştay kararlarında genel olarak;
- Kamu hizmetinin düzenli yürütülmesi,
- Makul özen yükümlülüğü,
- Organizasyon eksiklikleri,
- Önlenebilir riskler
üzerinde durulmaktadır.
Her olay kendi somut özelliklerine göre değerlendirilmekte olup, benzer olaylarda dahi farklı sonuçlara ulaşılması mümkündür.
Sonuç
İdarenin hizmet kusuru nedeniyle meydana gelen zararlar, belirli şartların gerçekleşmesi halinde idare tarafından tazmin edilmek zorundadır.
Ancak her olayın kendine özgü özellikleri bulunduğundan, dava açılmadan önce hizmet kusurunun varlığı, başvuru süreleri ve deliller dikkatle değerlendirilmelidir.
Özellikle sağlık hizmetleri, belediye faaliyetleri, karayolları, eğitim kurumları ve diğer kamu hizmetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda sürecin uzman bir hukukçu tarafından takip edilmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Hizmet kusuru ile kişisel kusur arasındaki fark nedir?
Hizmet kusuru idarenin yürüttüğü kamu hizmetindeki aksaklıklardan kaynaklanırken, kişisel kusur doğrudan kamu görevlisinin şahsi davranışından doğar.
Hizmet kusuru nedeniyle manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. Şartların oluşması halinde maddi tazminatın yanında manevi tazminat talebinde de bulunulabilir.
Belediye yol çukurundan kaynaklanan zararlardan sorumlu olabilir mi?
Somut olayın özelliklerine göre, yol bakım ve güvenliğinin sağlanmaması hizmet kusuru oluşturuyorsa belediyenin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Devlet hastanesindeki tıbbi hata hizmet kusuru sayılır mı?
Her olayda otomatik olarak hizmet kusuru bulunduğu söylenemez. Kusur, bilirkişi incelemesi ve dosya kapsamındaki deliller çerçevesinde değerlendirilir.
İdareye dava açmadan önce başvuru yapmak gerekir mi?
Birçok durumda evet. İYUK m.13 kapsamındaki başvuru usulü ve süreleri dikkatle değerlendirilmelidir.
Hukuki Uyarı
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olayın özellikleri farklı olduğundan, burada yer verilen açıklamalar hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. İdarenin hizmet kusurundan kaynaklanan tazminat talepleri ve tam yargı davalarında sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden, somut olayınıza ilişkin değerlendirme için uzman bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
